Zeitschrift für die Welt der Türken / Journal of World of Turks, Vol 9, No 2 (2017)

Font Size:  Small  Medium  Large

Karahasan Lav Tüneli (Muş-Malazgirt)’nde Buz Oluşumları

Kemal KIRANŞAN, M. Taner ŞENGÜN

Abstract


Yerin derinliklerinden çeşitli nedenlerle yeryüzüne çıkmış olan lavların, topoğrafyada akışları sırasında üst kabuk soğuyup sertleşmekte ve daha geç soğuyan iç bölümler ise akışlarına devam etmektedir. Üst kabuğun altında akışlarının sürdüren sıcak lavların geride bıraktığı silindir biçimindeki boşluklara “Lav Tüneli (Tüpü)” adı verilir. Lav tüneli ya da mağara içlerinde görülen buz oluşumları ise, kış mevsiminin soğuk geçtiği sahalarda baca biçimli girişlere sahip mağaraların içinde, iç ve dış ortamdaki sıcaklık farkının oluşturduğu bazı özel şartların sonucu olarak mağara tavanları ve duvarlarında sızan suların donmasıyla oluşurlar. Karahasan lav tüneli, Karahasan köyü sınırları içinde bulunur. Karahasan köyü, Türkiye’nin Doğu Anadolu Bölgesi’nin Yukarı Murat-Van Bölümü’nde ve Muş ili Malazgirt ilçesi sınırları içerisinde yer alır.
Karahasan lav tüneli konusunda literatürde yapılmış bir çalışma mevcut değildir. Bu çerçevede çalışmanın amacı, Karahasan lav tüneli içerisinde buz oluşumun sağlayan coğrafi faktörleri ortaya koymaktır. Bu amaç doğrultusunda çalışmanın materyallerini, çeşitli ölçeklerde jeoloji ve topoğrafya haritaları, meteorolojik veriler, literatür verileri, 30 m çözünürlüklü Sayısal Yükselti Modeli (DEM) ve arazi çalışmalarından elde edilen veriler oluşturur. Temin edilen bu haritalar Coğrafi Bilgi Sistemleri ortamında kullanılarak analiz edilmiş ve çalışma sahasının fiziki, jeoloji, sıcaklık ve yağış haritaları elde edilmiştir. Büro çalışmaları sonucunda elde edilmiş olan veriler, arazi çalışmaları verileri ile sentezlenmiştir. Yapılan çalışma sonucunda Karahasan lav tüneli ve yakın çevresinin sahip olduğu coğrafi konum şartları, yıllık sıcaklık farkları, topoğrafik ve orografik özellikleri ile lav tünelinin kendine has geometrik özellikleri, buz oluşumunu sağlayan temel faktörlerdir.


Upper shell harden by cooling down during flowing in topograph lava that rised on the Earth with various reasons from the depths of the Earth and interior section that cool down later continue its flowing. İt be called “Lava tube (tunnel)” spaces cylindrical that leave behind hot lavas that continue flowing under the upper shell. Ice caves occur in the caves that be chimney-shaped by freezing water that infiltrate on the caves ceiling and walls depending on the temperature difference between indoor and outdoor in the fields that winter is cold. Karahasan Lava tunnel is situated in Karahasan village. Karahasan village is situated in Malazgirt (Muş) town, in part of Up Murat-Van of Region of Eastern Anatolia of Turkey.
There is no a research made in the literature about Karahasan lav tunnel. In this context, Purpose of the study is to research geographic factors that cause ice formation in the Karahasan lava tunnel. In accordance with this purpose, Materials of study are geological and topographic maps at various scales, meteorological data, literature data, 30 m resolution Digital Elevation Model (DEM) and field studies. These provided maps were analysised in GIS environment and were got physical, geological, temperature and precipitation maps of the study area. Data that were got in office work were synthesized with fieldwork data. In the event, basic factors that cause ice formation are geographical location conditions of Karahasan lava tunnel and its immediate surroundings, annual temperature differences, topographic and orographic characteristics with the unique geometrical properties of the lava tunnel.


Full Text » Tam Metin » Vollständiger Text: PDF